Wat is Rots en Water?
Sommige kinderen weten heel goed wat ze zouden moeten zeggen of doen, maar krijgen het op het moeilijke moment niet voor elkaar. Ze klappen dicht wanneer iemand over hun grens gaat. Ze worden net heel boos of impulsief. Of ze voelen spanning in hun lichaam pas wanneer de emmer al is overgelopen.
Rots en Water vertrekt daarom niet alleen vanuit praten. Kinderen leren via beweging, spel, ademhaling, houding en bewustwording om sterker in hun schoenen te staan.
In dit artikel ontdek je wat Rots en Water precies is, welke vaardigheden kinderen oefenen en voor welke kinderen deze lichaamsgerichte methode helpend kan zijn.
Zoek je individuele begeleiding? Bekijk dan ook de Rots en Water-training bij Sterk & Stoer in Ekeren.
Een heldere uitleg voor ouders
Rots en Water is een psychofysieke methode die gericht is op de sociale, emotionele en lichamelijke ontwikkeling van kinderen en jongeren.
Psychofysiek betekent dat lichaam en geest samen worden aangesproken.
Wat is Rots en Water?
Kinderen leren niet alleen door te luisteren naar uitleg. Ze ervaren wat er gebeurt wanneer ze:
-
stevig of onzeker staan
-
hun ademhaling rustig maken
-
spanning in hun lichaam herkennen
-
oogcontact maken
-
hun grens duidelijk aangeven
-
kracht gebruiken zonder agressief te worden
Via beweging, spel en reflectie leren kinderen omgaan met emoties, grenzen, relaties en situaties binnen een groep.
Lichaamsbewustzijn vormt daarbij de basis voor emotieregulatie, zelfvertrouwen en sociale vaardigheden.
Emoties zijn niet alleen gedachten. Ze zijn ook lichamelijk voelbaar.
Boosheid kan bijvoorbeeld zichtbaar worden in gebalde vuisten, gespannen schouders of een snelle ademhaling. Angst kan zich uiten in een klein gemaakte houding, wegkijken, buikpijn of verstijven.
Onzekerheid zie je soms in zacht praten, weinig ruimte innemen of voortdurend naar anderen kijken om te controleren of iets goed is.
Wanneer een kind deze lichamelijke signalen tijdig leert herkennen, ontstaat er ruimte om een andere keuze te maken.
Een kind kan bijvoorbeeld leren:
Mijn buik wordt gespannen. Ik merk dat ik zenuwachtig word. Ik adem rustig, zet mijn voeten stevig neer en zeg duidelijk wat ik wil.
Rots en Water vertrekt vanuit het principe dat lichaam en geest onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn.
Emoties worden zichtbaar in onder andere:
-
ademhaling
-
lichaamshouding
-
spierspanning
-
stemgebruik
-
oogcontact
-
beweging
Door via het lichaam te oefenen, groeit de bewustwording van emoties en gedrag.
Waarom werkt Rots en Water zoveel via het lichaam?
Wat betekenen rots en water?
Rots en Water zijn geen twee soorten kinderen. Het zijn twee kwaliteiten die ieder mens nodig heeft.
De rotskwaliteit
De rots staat voor:
-
stevigheid
-
kracht
-
zelfstandigheid
-
grenzen
-
duidelijkheid
-
focus
-
opkomen voor jezelf
Een kind gebruikt de rotskwaliteit wanneer het stevig blijft staan, rustig 'stop' zegt, een eigen keuze durft te maken of niet onmiddellijk meegaat met groepsdruk.
Te veel rots kan echter veranderen in hardheid, koppigheid, controle of agressief gedrag.
De waterkwaliteit
Water staat voor:
-
contact
-
luisteren
-
flexibiliteit
-
samenwerking
-
empathie
-
verbinding
-
rekening houden met anderen
Een kind gebruikt de waterkwaliteit wanneer het kan meebewegen, luisteren naar een ander, hulp aanvaarden, samenwerken of zoeken naar een oplossing die voor verschillende mensen goed voelt.
Te veel water kan ertoe leiden dat een kind zichzelf wegcijfert, geen grenzen aangeeft, moeilijk nee zegt of zich volledig aan anderen aanpast.
De balans tussen rots en water
Rots en Water gaat niet over kiezen tussen sterk zijn of vriendelijk zijn. Kinderen leren beide kwaliteiten gebruiken.
Soms is het nodig om als een rots stevig te blijven staan:
Nee, dit wil ik niet.
Op een ander moment helpt water beter:
Ik luister naar jou en we zoeken samen naar een oplossing.
Een kind dat alleen rots gebruikt, kan anderen wegduwen. Een kind dat alleen water gebruikt, kan zichzelf verliezen.
De training helpt kinderen voelen welke houding een bepaalde situatie vraagt.
De drie basisvaardigheden van Rots en Water
De lessen zijn opgebouwd rond drie centrale vaardigheden:
-
gronden
-
centreren
-
focussen
Gronden: stevig en ontspannen staan
Gronden betekent stevig én ontspannen staan.
Een kind leert:
-
de voeten bewust op de grond voelen
-
het lichaamsgewicht goed verdelen
-
de knieën niet volledig op slot zetten
-
rechtop staan zonder krampachtig te worden
-
stabiliteit bewaren wanneer er druk ontstaat
Stevig staan klinkt eenvoudig, maar het kan een groot verschil maken.
Een kind dat zich lichamelijk steviger voelt, kan vaak ook duidelijker spreken en beter bij zichzelf blijven.
Centreren betekent de aandacht naar het midden van het lichaam brengen, bijvoorbeeld naar de buik en de ademhaling.
Kinderen leren hun ademhaling gebruiken om:
-
spanning te verminderen;
-
rustiger te reageren;
-
impulsen af te remmen;
-
niet onmiddellijk te ontploffen;
-
opnieuw contact te maken met zichzelf.
Het doel is niet dat een kind nooit meer boos, bang of verdrietig wordt.
Het doel is dat het sneller merkt wat er gebeurt en leert hoe het met die spanning kan omgaan.
Centreren: rust vinden in het lichaam
Focussen: aandacht richten op het hier en nu
Focussen betekent de aandacht bewust richten op wat er op dit moment gebeurt.
Kinderen oefenen om:
-
goed te kijken en te luisteren;
-
een opdracht af te maken;
-
minder snel afgeleid te raken;
-
hun aandacht terug te brengen;
-
bewust te reageren in plaats van automatisch.
Gronden, centreren en focussen vormen samen het fundament waarop de rots- en waterkwaliteiten verder worden opgebouwd.
Wat leert een kind tijdens een Rots en Water-training?
De precieze inhoud wordt aangepast aan de leeftijd, het ontwikkelingsniveau en de hulpvraag van het kind.
Zelfvertrouwen ontwikkelen
Kinderen ervaren letterlijk dat ze steviger kunnen staan. Ze ontdekken hun kracht, doen succeservaringen op en leren zichzelf duidelijker te laten zien.
Zelfvertrouwen betekent hierbij niet dat een kind overal goed in moet zijn.
Het betekent:
Ik mag er zijn. Ik mag proberen. Ik mag fouten maken. Ik kan omgaan met wat er gebeurt.
Lees ook meer over hoe Rots en Water kan helpen bij weinig zelfvertrouwen.
Grenzen herkennen en aangeven
Een kind leert eerst voelen waar een grens ligt. Daarna wordt geoefend met houding, stemgebruik, oogcontact en woorden.
Het kind oefent bijvoorbeeld om:
-
stevig te gaan staan
-
naar de ander te kijken
-
duidelijk 'stop' te zeggen
-
afstand te nemen
-
hulp te halen wanneer stoppen niet voldoende is
Ook het herkennen en respecteren van de grenzen van een ander hoort hierbij.
Zelfbeheersing vergroten
Sommige kinderen reageren heel snel. Hun lichaam is al in actie voordat ze bewust hebben kunnen nadenken.
Via beweging, ademhaling en stopmomenten leren zij:
-
spanning eerder herkennen
-
impulsen uitstellen
-
hun kracht doseren
-
opnieuw rustig worden
-
een bewustere keuze maken
Zelfbeheersing betekent niet dat een kind zijn emoties moet onderdrukken. Het leert opmerken wat het voelt en verantwoordelijkheid nemen voor wat het vervolgens doet.
Omgaan met boosheid en spanning
Boosheid wordt binnen Rots en Water niet beschouwd als een slechte emotie.
Boosheid kan aangeven dat iets oneerlijk voelt, dat een grens werd overschreden of dat een kind overvraagd is.
Een kind leert verschil voelen tussen:
-
boosheid opmerken
-
boosheid uiten
-
iemand pijn doen
-
krachtig voor zichzelf opkomen
De boodschap is niet:
Je mag niet boos zijn.
De boodschap is:
Je mag boos zijn. Je bent wel verantwoordelijk voor wat je met die boosheid doet.
Lees ook meer over hoe Rots en Water kan helpen bij boosheid.
Sociale vaardigheden oefenen
In oefeningen met een trainer of andere kinderen worden vaardigheden zichtbaar die in een gewoon gesprek soms moeilijker te oefenen zijn.
Denk aan:
-
samenwerken
-
beurt nemen
-
luisteren
-
leiding geven en volgen
-
rekening houden met elkaar
-
omgaan met winnen en verliezen
-
conflicten oplossen
-
opkomen voor een ander
De rotskwaliteit ondersteunt het bewaken van grenzen. De waterkwaliteit ondersteunt contact, samenwerking en empathie.
Lichaamsbewustzijn vergroten
Kinderen leren de signalen van hun lichaam herkennen.
Bijvoorbeeld:
-
Hoe voelt spanning?
-
Waar voel ik boosheid?
-
Wat gebeurt er met mijn ademhaling?
-
Wanneer maak ik mezelf klein?
-
Wanneer gebruik ik te veel kracht?
-
Wat helpt mij om opnieuw rustig te worden?
Dat lichaamsbewustzijn vormt vaak de eerste stap naar betere emotieregulatie.
Voor welke kinderen kan Rots en Water helpend zijn?
Rots en Water kan worden ingezet voor kinderen die:
-
weinig zelfvertrouwen hebben
-
moeilijk voor zichzelf opkomen
-
snel boos of impulsief reageren
-
moeite hebben met grenzen
-
snel overspoeld raken
-
moeite hebben met samenwerken
-
zichzelf klein maken
-
veel bevestiging zoeken
-
moeilijk contact maken met hun lichaam
-
snel afgeleid zijn
-
moeite hebben om spanning te reguleren
De training kan ook passend zijn voor kinderen met bijvoorbeeld ASS of ADHD, wanneer de oefeningen voldoende worden aangepast aan hun ontwikkelingsniveau, prikkelverwerking en behoefte aan voorspelbaarheid.
Rots en Water is geen wondermiddel en vervangt geen medische of psychologische behandeling.
Bij ernstige angst, trauma, agressie of psychische problemen kan samenwerking met een arts, psycholoog of andere hulpverlener nodig zijn.
Rots en Water individueel of in een groep?
Rots en Water kan zowel individueel als in groepsverband worden aangeboden. Beide vormen hebben hun eigen mogelijkheden.
In een groep kunnen kinderen veel oefenen met:
-
samenwerken
-
rekening houden met anderen
-
groepsdruk
-
conflicten
-
contact maken
-
zichtbaar durven zijn
-
leiding nemen en volgen
De groep biedt echte sociale oefensituaties.
Rots en Water in een groep
Individuele Rots en Water-begeleiding
Niet ieder kind kan meteen voldoende leren in een groep.
Sommige kinderen zijn zo alert, onzeker, impulsief of overprikkeld dat bijna alle energie naar de groep gaat.
Zij zijn voortdurend bezig met:
-
wat andere kinderen doen
-
hoe anderen naar hen kijken
-
wat er straks kan gebeuren
-
hoe ze zichzelf moeten beschermen
Individuele begeleiding geeft meer ruimte om:
-
het tempo aan het kind aan te passen
-
oefeningen vaker te herhalen
-
concreet rond één hulpvraag te werken
-
prikkels te beperken
-
vertrouwen op te bouwen
-
moeilijke situaties stap voor stap na te spelen
-
te onderzoeken wat er onder bepaald gedrag zit
Kinderen die in een groep snel impulsief of getriggerd raken, kunnen individueel werken rond zelfbeheersing, rust, focus, lichaamstaal en emoties.
Kinderen die zich eerder afsluiten of onzeker worden, kunnen oefenen met zelfvertrouwen, grenzen, weerbaarheid en zichzelf laten zien.
Individuele begeleiding betekent dus niet dat een kind heeft gefaald in een groep.
Soms is een veiligere en kleinere setting precies wat nodig is om later sterker in een groep te kunnen functioneren.
Hoe verloopt een Rots en Water-sessie?
Een sessie bestaat doorgaans uit een herkenbare structuur.
Aankomen en contact maken
We beginnen met rustig landen.
Het kind krijgt tijd om in de ruimte en in zijn lichaam aan te komen.
Een voorspelbare start helpt om veiligheid en vertrouwen op te bouwen.
Gronden, centreren en focussen
De basisvaardigheden worden regelmatig herhaald.
Kinderen leren vooral door ervaring en herhaling. Wat vandaag nog moeilijk voelt, kan na verschillende oefenmomenten steeds vertrouwder worden.
Bewegen en oefenen
Afhankelijk van het doel gebruiken we oefeningen rond bijvoorbeeld:
-
stevig staan
-
balans
-
kracht doseren
-
grenzen
-
ademhaling
-
stemgebruik
-
samenwerken
-
omgaan met druk
-
contact maken
-
weer opstaan na een tegenslag
Reflecteren op de ervaring
Na een oefening bespreken we niet alleen of iets gelukt is.
We onderzoeken bijvoorbeeld:
-
Wat voelde je?
-
Waar voelde je dat in je lichaam?
-
Wat deed je toen het moeilijk werd?
-
Wat hielp?
-
Wanneer kun je dit gebruiken op school of thuis?
Een oefening wordt zo verbonden met situaties in de klas, op de speelplaats, thuis of in contact met andere kinderen.
De training stopt niet aan de deur
Een kind kan tijdens een sessie prachtig stevig staan en duidelijk stop zeggen.
De echte uitdaging ontstaat vaak later, wanneer er op de speelplaats plots iemand duwt, wanneer een broer blijft plagen of wanneer spanning thuis oploopt.
Daarom is de transfer naar het dagelijkse leven belangrijk.
We leggen telkens de verbinding tussen de oefening en herkenbare situaties:
-
Wanneer heb je dit nodig?
-
Hoe merk je dat je spanning stijgt?
-
Welke houding helpt je?
-
Welke woorden kun je gebruiken?
-
Bij wie kun je hulp vragen?
-
Wat kunnen ouders of leerkrachten doen?
Kleine herinneringen thuis kunnen al helpen:
-
Voel je voeten eens.
-
Waar zit je ademhaling?
-
Heb je nu meer rots of meer water nodig?
-
Hoe kun je duidelijk zijn zonder iemand pijn te doen?
Zo krijgt het kind een gemeenschappelijke taal die ook buiten de training bruikbaar blijft.
Wat ik in de praktijk over kinderen en gedrag heb geleerd
In mijn werk met kinderen zie ik steeds opnieuw dat gedrag zelden zomaar ontstaat.
Een kind dat heel hard reageert, voelt zich vanbinnen soms juist onveilig.
Een kind dat voortdurend lacht of stoort, probeert misschien spanning te vermijden.
Een kind dat niets zegt, kan heel veel voelen maar nog niet weten hoe het dat moet uiten.
Daarom kijk ik niet alleen naar wat een kind doet. Ik kijk ook naar wat het lichaam vertelt.
Bijvoorbeeld:
-
Houdt het kind de adem in?
-
Maakt het zichzelf klein?
-
Staat het voortdurend klaar om te reageren?
-
Gebruikt het te veel of juist te weinig kracht?
-
Durft het ruimte in te nemen?
-
Kan het na spanning opnieuw ontspannen?
Rots en Water geeft kinderen geen ingestudeerd trucje. Het geeft hen ervaringen die ze in hun lichaam kunnen herkennen.
Een kind onthoudt misschien niet elke uitleg, maar kan zich wel herinneren:
-
Ik voelde dat ik stevig kon blijven staan.
-
Ik merkte mijn boosheid voordat ik ontplofte.
-
Ik durfde stop te zeggen.
-
Ik moest niet winnen om sterk te zijn.
Dat zijn kleine ervaringen met een grote betekenis.
Veelgestelde vragen over Rots en Water
Vanaf welke leeftijd is Rots en Water geschikt?
De oefeningen kunnen aan verschillende leeftijden worden aangepast.
Bij jonge kinderen ligt de nadruk meer op spel, bewegen en eenvoudige woorden.
Bij oudere kinderen kan dieper worden gereflecteerd over gedrag, emoties, relaties en keuzes.
Is Rots en Water een vechtsport?
Nee.
Er worden fysieke werkvormen gebruikt, maar het doel is niet om kinderen te leren vechten.
Kinderen leren juist om:
-
kracht te beheersen
-
grenzen te respecteren
-
spanning te reguleren
-
bewust te kiezen hoe ze reageren
Wordt een verlegen kind harder door Rots en Water?
Het doel is niet dat een gevoelig of rustig kind plots luid of dominant wordt.
Het kind leert zijn eigen kracht gebruiken zonder zijn gevoeligheid te verliezen.
Kan Rots en Water helpen bij boosheid?
Een training kan een kind helpen om spanning eerder te herkennen en andere reacties te oefenen.
Het kind leert dat boosheid er mag zijn, maar dat er verschillende manieren bestaan om die boosheid te uiten.
Verandering vraagt tijd, herhaling en steun in de dagelijkse omgeving.
Hoe snel zie je resultaat?
Sommige kinderen ervaren snel een succesmoment.
Bij andere kinderen is eerst tijd nodig om vertrouwen, lichaamsbewustzijn en veiligheid op te bouwen.
Duurzame verandering verloopt meestal stap voor stap.
Is individuele begeleiding beter dan een groep?
Niet noodzakelijk.
Het hangt af van wat het kind nodig heeft.
Een groep biedt veel sociale oefenkansen.
Individuele begeleiding biedt meer rust, veiligheid en maatwerk.
Soms is een combinatie het meest passend.
Rots en Water bij Sterk en Stoer in Ekeren
Bij Sterk en Stoer bied ik individuele Rots en Water-begeleiding aan kinderen die extra ondersteuning nodig hebben rond onder andere:
-
weerbaarheid
-
zelfvertrouwen
-
emotieregulatie
-
grenzen aangeven
-
omgaan met boosheid
-
sociale vaardigheden
-
lichaamsbewustzijn
-
rust en focus.
Ik combineer mijn ervaring in het onderwijs met de psychofysieke principes van Rots en Water.
Daarbij vertrek ik niet vanuit wat een kind fout doet, maar vanuit wat het nodig heeft om zich veiliger, sterker en vrijer te voelen.
Geen enkel kind is alleen maar rots of alleen maar water.
Soms heeft een kind meer stevigheid nodig. Soms meer zachtheid en verbinding. En heel vaak moet het vooral leren dat beide naast elkaar mogen bestaan:
Ik mag sterk zijn zonder hard te worden.
Ik mag me aanpassen zonder mezelf kwijt te raken.
Denk je dat Rots en Water bij jouw kind past?
Wil je bekijken of individuele Rots en Water-begeleiding aansluit bij wat jouw kind nodig heeft?
Bekijk het Rots en Water-traject
Boek een eerste sessie